Filia nr 8 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej realizowała projekt socjalny „Czytanie nie boli”, do którego zaproszono dzieci w wieku od 6 do 15 lat. W ramach projektu odbyły się trzy spotkania w gościnnych progach Młodzieżowego Domu Kultury przy ul. Beskidzkiej 30, dla łącznej liczby 60 dzieci wraz z opiekunami. W każdym spotkaniu wzięła udział grupa po 20 dzieci (w pierwszej dzieci w wieku 6-9 lat, w drugiej dzieci w wieku 10-12 lat, w trzeciej dzieci w wieku 13-15 lat) oraz zaproszeni goście – literaci krakowscy i pracownicy MOPS.

Celem głównym tego projektu była poprawa funkcjonowania dzieci i młodzieży w wieku szkoły podstawowej i gimnazjum poprzez poznanie prawidłowych wzorców społecznych i wychowanie poprzez literaturę. Podejmowane w ramach projektu działania zmierzały do aktywizacji kulturalno-edukacyjnej i społecznej dzieci oraz wzbogacenia ich w nowe doświadczenia. Projekt sprzyjać miał integracji rodziny i prawidłowemu rozwojowi dzieci. Uczniowie mieli możliwość rozmowy z krakowskimi literatami, którzy zechcieli podzielić się swoją pasją i twórczością. Poeci zachęcali młodzież do poznawania nowej dziedziny – twórczości literackiej. Niektórzy uczestnicy po raz pierwszy zetknęli się z twórcą i jego twórczością.

Zapotrzebowanie na tego rodzaju działalność wypłynęła z refleksji nad szybko postępującymi zmianami kulturowymi. W dobie wszechobecnej telewizji i kreskówek, DVD, Internetu i gier komputerowych, nastąpił dramatyczny spadek czytelnictwa. Dzieci i młodzież wzrastają w świecie obrazu, a wolny czas spędzają na oglądaniu telewizji i grach komputerowych. Przyczyn takiego stanu należy upatrywać w systemie wartości preferowanym w naszej kulturze i spadku zainteresowania książką na rzecz środków masowego przekazu. Obserwacje pracowników socjalnych poczynione w toku ich pracy wśród rodzin objętych pomocą potwierdzają te fakty. Dlatego też nawyk czytania i zapał do książek trzeba kształtować w dzieciństwie; należy poświęcić dziecku więcej czasu i czytać mu bajki, opowiadania, wiersze. Czytanie maluchom książek to doskonała metoda wychowawcza. Wspólne czytanie aktywizuje zarówno dzieci jak i rodziców. Jest nie tylko okazją do poznania nowych książek, ale także do bliskiego rodzinnego kontaktu.

W wyniku pracy z rodzinami oraz przeprowadzanych rozmów z rodzicami można wysnuć wnioski, iż zmiana nastawienia rodziców i dzieci do literatury nie jest jedynym problemem. Rodziny objęte pomocą, z uwagi na ograniczone środki finansowe, często rezygnują z zakupu książek oraz z uczestnictwa w życiu kulturalnym. Powoduje to powstawanie błędnego koła marginalizacji, gdyż negatywne zachowania i postawy rodziców kształtują osobowość młodych ludzi. Jeżeli jednak od najmłodszych lat uda im się ukształtować pozytywny stosunek do czytania i literatury, będzie on procentował w całym późniejszym życiu dziecka.

Istotne jest również pokazywanie i uczenie korzystania z dobrodziejstw literatury bez konieczności obciążania domowego budżetu – mamy na myśli biblioteki.

Duchami artystycznymi spotkań były osoby, które swoją twórczością, działalnością literacką i kulturalną, zakorzenione są w krakowskim świecie literackim.

Pierwsze spotkanie, z najmłodsza grupą dzieci, poprowadziła pani Magdalena Węgrzynowicz-Plichta – mgr socjologii, pedagog, redaktor, wydawca, poetka, członek Związku Literatów Polskich. Autorka pięciu tomików wierszy: „Doznania” (1998), „Anemony” (2003), ,,Łaptaki” (2005), „Kalkomanie” (2007), „Pokolenia” (2009) i współautorką wielu cyklicznych antologii. Napisała cykl wierszy dla dzieci, nie opublikowanych jeszcze w postaci książeczki, ale czytanych w czasie spotkania z młodszym odbiorcą w Domu Kultury Podgórze.

W czasie spotkania z dziećmi i opiekunami Magdalena Węgrzynowicz-Plichta zrealizowała najistotniejszy cel, jaki stawia sobie autor utworów dla dzieci: uczyła bawiąc bez zbytniej dydaktyki i moralizatorstwa. Na przykładzie wiersza o parasolach „Dwa światy” wprowadzała pojęcie relatywizmu i skrajnych punktów widzenia, w zabawnym wierszu „Buciki” zaprezentowała piękne miejsca do zwiedzania w kraju ojczystym oraz wykpiła manierę snobizmu, wykorzystując najbardziej przez dzieci ulubiony zabieg animizacji przyrody nieożywionej. Wszystkie idee z wierszy przedstawiła w sposób przystępny dla dzieci, angażując je emocjonalnie i intelektualnie, w formie zabawy: były więc czytane wiersze zagadki, m. in. wykorzystujące wieloznaczności języka potocznego, np.: „Kotki”, był także wiersz inspirujący do ekspresji plastycznej pt.: „Kartka”. Dzieci chętnie nawiązały kontakt z autorką, dając się poprowadzić w świat znanych bajek, jak i wyczarowany świat przez autorkę, dotyczący choćby realizacji marzeń lub obdarowywania prezentami osób kochanych. Uczestnicy spotkania otrzymali książki poetki: „Kalkomanie” i „Pokolenia”.

Wiersz autorki zaprezentowany dzieciom:

DWA ŚWIATY

- świat jest okropny -

narzekał parasol stary

do parasolki z falbanką

zamkniętej w szafie

- same ulewy szarugi

na ulicach kałuże

dookoła ciemności

zachmurzone niebo

i proszę wyobrazić sobie

jak ja chroniąc pana

przed kroplami deszczu

do samych drutów moknę

kiedy pan mnie wyjmuje

nie cieszę się wcale

w szafie owszem jest

ciemno ale ciepło sucho -

tak narzekał zamknięty

w szafie parasol stary

do parasolki aż ta mu

wreszcie odpowie

- co też pan mówi

świat jest jasny gorący

a najbardziej słońce

patrzeć się na nie da

same upały duchota

kiedy przed skwarem

dostarczam pani cienia

z udaru omdlewam

kiedy pani mnie wyjmuje

nie cieszę się wcale

w szafie owszem jest

ciepło sucho ale nie upalnie -

kto miał rację kto zgadnie

jaki świat jest naprawdę

Z odbiorcą 10-12 letnim, spotkał się Maciej Naglicki – pedagog, poeta, krytyk literacki, opiekun młodzieży literackiej, gospodarz autorskiego cyklu wieczorów artystycznych „Nagliskałki” w Dworku Białopradnickim, członek ZLP. Autor czterech książek indywidualnych, dziesiątek publikacji zbiorowych, scenariuszy, audycji radiowych. Zaprezentował utwory nie tylko swojego autorstwa, ale także innych współczesnych krakowskich twórców. Szczególnym zainteresowaniem cieszył się fragment autobiograficznej powieści Stanisława Franczaka, który stworzył specyficzną fikcję literacką – świat widziany oczyma dziecka w okresie prenatalnym. Obecni reagowali niezwykle żywiołowo na odczytywany tekst - równie zainteresowane lekturą były pociechy jak i rodzice. Dla uczestników ważne było spotkanie z „prawdziwym” poetą. Poeta obdarował wszystkich obecnych almanachem „Bronowicki Karnawał Literacki”

A oto najkrótszy wiersz Macieja Naglickiego:

„Kochał

brzydki mężczyzna

kobietę brzydką

jacy byli

piękni…”

Ostatnie spotkanie, z odbiorcą 13-15 letnim, poprowadziła Marzena Dąbrowa – Szatko – pedagog, nauczyciel w X LO, członek ZLP, która od lat promuje twórczość literacką swoich uczniów, prezentując ją w krakowskich centrach kultury, Radiu Alfa czy na forum ogólnopolskim (konkursy literackie). Autorka książek poetyckich: „Pory przelotne” (1995), „Odejście mitu” (2000), „Próba zbliżenia” (2005), „Powrót na ogrodową” (2007), „Próba rekonstrukcji” (2008) oraz współautorka licznych almanachów.

Zaproponowała spotkanie w formie zabawy, pierwszej – w wyobraźnię, drugiej – w wymyślanie tematu do tytułu. Zajęcia miały charakter warsztatów poetyckich. Uczestnicy otrzymali kartki z fragmentem wiersza „Deszcz w górach” i dopisywali brakującą część – wszyscy z ogromnym zaangażowaniem, rodzice wraz z dziećmi. Następnie dzieci odczytały własne, bardzo ciekawe, rozwiązania poetyckie, nagrodzone gromkimi brawami. Poetka wprowadziła również obecnych w sytuację dialogu z „duchem” - nieżyjącym autorem, na przykładzie fragmentu „Dziennika Anne Frank” i własnego wiersza – „Odpowiedź Anne Frank” jako przykład dialogu z tekstem i autorem. Druga zabawa – w wymyślanie tematu do tytułu, wzbudziła gorącą dyskusję międzypokoleniową, ku radości autorki.

Wszyscy uczestnicy spotkania otrzymali książki poetki – w zależności od upodobań: „Próba zbliżenia”, Próba rekonstrukcji”, „Powrót na Ogrodową”.

A oto wiersz poetki omawiany podczas spotkania:

MOWA DO MOWY ALBO POZDROWIENIA Z GÓR

nasza mowo

rozwiązana

rozwiązła

wyzwolona

z ry-t-mów

rozwiedziona ze zdaniem

upadasz

na drugie dno

słów

zalana w ryn-sztok

puszczasz się

na mętne fale wuwuwu

romansujesz z esemesem

krótką wiadomością

tezetwu tekstową

flirtujesz z obcymi

zapożyczasz się byle gdzie

lekko się prowadzisz

twoje ułomne bękarty

drą się po kątach

zawsze z jednej strony

bardziej

skr

bez orzeczenia narodzone

poczęte bez podmiotu

w okolicznościach nieznanych

ich skróstnienia

rozpadają się pospiesznie

na cząstki elementarne

bez treści

wchodzą w niebezpieczne związki

na razie

nara

narciarz

Pzdr

z gór

szkoda

że cię tu nie ma

mowo nie mowo

nie ma mowy

szkoda słów

Być może nowatorska forma propagowania książki (bezpośredni kontakt z pisarzem) poskutkuje obudzeniem się uśpionych talentów wśród uczniów, a uczestnictwo w projekcie zainspiruje dzieci oraz rodziców do nowej formy aktywności i obcowania z literaturą. Natomiast propagowane wśród uczestników pozytywne wzorce korzystania z literatury pięknej wywołają refleksję i chęć do powielania ich w przyszłości. Być może, bezpośrednie spotkanie z literatami i poetami zainspiruje dzieci i rodziców do jak najczęstszego przebywania razem w królestwie książek. Należy wierzyć, że zrealizowany projekt w pewien sposób spowoduje, iż literatura wpłynie na kształtowanie wrażliwości na piękno żywego słowa oraz kulturę języka.

Miłym zaskoczeniem dla realizatorów projektu były ciepłe słowa uznania za strony uczestników. Zarówno rodzice jak i dzieci z uśmiechem wyrażali swoje zadowolenie po spotkaniach i prosili o możliwość uczestnictwa w tego rodzaju zajęciach.

Spotkanie z zaproszonymi gośćmi połączono z wręczaniem upominków dla dzieci w postaci słodyczy i książek pozyskanych od sponsora - C.H.„Bonarka” (m.in. pięknie wydane baśnie oraz lektury szkolne jak np. „Tajemniczy ogród”, „Ten obcy” czy „Pinokio” itp.)

Miłą niespodzianką były również prezenty ofiarowane przez poetów. Wszyscy rozdali obecnym rodzicom i dzieciom własne tomiki poetyckie oraz antologię. Pani Joanna Rzodkiewicz ujawniła, iż również jest członkiem Związku Literatów Polskich, a zaproszeni literaci jej przyjaciółmi, którzy zachwyceni zdolnymi dziećmi i ich aktywnym udziałem w zajęciach - zadeklarowali chęć uczestnictwa w podobnych projektach.

Powiązana galeria: Czytanie nie boli